Ciro tespitinin kapsamı nasıl belirlenir?
“Ciro tespit raporu” ifadesi tek başına bütün kurumlar ve bütün işlemler için aynı hesaplama yöntemini ifade etmez. Banka, finansman kuruluşu, ihale makamı, destek programı, sözleşme tarafı veya başka bir kurum; brüt satış hasılatı, net satışlar, belirli bir faaliyet kolunun hasılatı ya da belirli aylara ait KDV hariç fatura toplamı gibi farklı bir ölçüt isteyebilir. Bu nedenle raporun ilk çalışma kağıdı, talep eden kurumun ciro tanımını ve dönemi belgelemelidir.
Tekdüzen Hesap Planı açıklamalarında 60 Brüt Satışlar, işletmenin esas faaliyetleri çerçevesinde satılan mal veya hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen toplam değerleri kapsar ve brüt satışlara KDV dahil edilmez. 61 Satış İndirimleri ise net satış hasılatına ulaşmak için brüt satışlardan indirilecek satıştan iadeler, iskontolar ve benzeri kalemleri içerir. Bu muhasebe çerçevesi, raporda kullanılan ciro tanımının açıkça yazılması için temel referanstır.
Temel mutabakat kontrolleri
- Dönem
Takvim yılı, hesap dönemi veya talep edilen ay aralığı aynı veri setinde kullanılmalıdır. - Brüt/net ayrımı
60 Brüt Satışlar ve 61 Satış İndirimleri rapor tanımına göre ayrı gösterilmelidir. - E-belge
e-Fatura/e-Arşiv toplamları ile satış yevmiye kayıtları belge numarası ve tarih bazında eşleşmelidir. - KDV beyannamesi
Teslim ve hizmet matrahları ile rapordaki satış kapsamı arasındaki farklar açıklanmalıdır. - Finansal tablo
Gelir tablosu net satışları ve mizan toplamları rapor dönemiyle mutabık olmalıdır. - Kapsam dışı kalemler
Sabit kıymet satışı, kur farkı, faiz ve diğer faaliyet gelirleri talep tanımına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Adım adım ciro tespit raporu hazırlama
- 1
Talep yazısını ve ciro tanımını alın
Raporun hangi işlem için istendiği, dönem, KDV dahil/hariç yaklaşımı, grup içi veya faaliyet dışı kalemlerin durumu ve istenen ekler yazılı hâle getirilir.
- 2
Mizan ve satış hesaplarını dönem bazında dondurun
60 ve 61 hesap grupları ile gerekiyorsa diğer hasılat hesaplarının alt kırılımları alınır. Sonradan yapılan düzeltme kayıtları ayrı listelenir.
- 3
Fatura ve e-belge toplamlarını eşleştirin
Satış faturaları, iptal/itiraz kayıtları, iadeler ve iskontolar muhasebe fişleriyle eşleştirilir. Belge tarihi ile muhasebeleştirme tarihi farklılıkları açıklanır.
- 4
Beyanname çapraz kontrolünü yapın
KDV beyannamesi matrahları ile satış hesapları arasındaki farklar; KDV dışı işlemler, istisnalar, kur farkları veya dönem farkları gibi somut nedenlerle açıklanır.
- 5
Finansal tablo ve yıllık beyan bağlantısını kurun
Net satış tutarı, gelir tablosu ve yıllık gelir/kurumlar vergisi beyannamesinde kullanılan finansal verilerle karşılaştırılır.
- 6
Rapor sonucu ve ek indeksini oluşturun
Kullanılan ciro tanımı, hesaplama tablosu, fark açıklamaları ve dayanak belgeler rapor ek numaralarıyla izlenebilir hâle getirilir.
Gerekli belge ve veri seti
- Talep eden kurumun yazısı, şartnamesi veya sözleşme hükmü
- İlgili dönem ayrıntılı mizanı ve yevmiye dökümü
- 60 Brüt Satışlar ve 61 Satış İndirimleri hesap ekstreleri
- Satış faturası listesi ve e-Fatura/e-Arşiv kayıtları
- İptal, iade ve iskonto belgeleri
- KDV beyannameleri ve varsa düzeltme beyannameleri
- Gelir tablosu ve ilgili yıllık vergi beyannamesi
- Rapor tanımına göre kapsam dışı bırakılan kalemlerin çalışma kağıdı
Uygulama örneği
Bir şirket için 2025 yılı “net satış cirosu” istenmiş olsun. Mizan 60 Brüt Satışlar toplamı 100 birim, 61 Satış İndirimleri toplamı 4 birim gösteriyorsa başlangıç net satış göstergesi 96 birimdir. Ancak rapor burada bitmez. 96 birimin gelir tablosundaki net satışlarla, e-belge satış listesiyle ve KDV beyannamelerindeki ilgili matrahlarla mutabakatı yapılır. KDV beyannamesi toplamı farklıysa, istisna işlemler, KDV’nin konusuna girmeyen işlemler, belge/muhasebe dönem farkları veya diğer somut nedenler ayrı çalışma kağıdında açıklanır.
Talep eden kurum “brüt satış hasılatı” istiyorsa 61 grubunun düşülüp düşülmeyeceği otomatik varsayılmaz; istenen ölçütün hukuki veya sözleşmesel tanımı esas alınır.
Sık yapılan hatalar
- “Ciro” kavramını tanımlamadan yalnız fatura toplamı vermek
- KDV dahil ve KDV hariç tutarları karıştırmak
- Satıştan iadeleri ve iskontoları aynı yöntemle değerlendirmemek
- KDV beyannamesi ile mizan farkını açıklamasız bırakmak
- Hesap dönemi ile takvim yılı dönemlerini karıştırmak
- Finansal tablo ile rapor sonucu arasında iz bırakmamak
- Talep eden kurumun özel form veya belge şartını göz ardı etmek
Sık sorulan sorular
Ciro tespit raporu her işletme için zorunlu mudur?
Hayır. Talebin kaynağı ve özel mevzuatı belirleyicidir. Her “ciro tespiti” otomatik olarak zorunlu YMM tasdiki değildir.
KDV ciroya dahil edilir mi?
Tekdüzen Hesap Planında 60 Brüt Satışlar açıklamasında KDV dahil edilmez. Bununla birlikte raporu isteyen kurumun farklı bir tanımı varsa o tanım ayrıca incelenmelidir.
Fatura listesi tek başına yeterli mi?
Sağlıklı bir tespit için muhasebe kayıtları, beyannameler ve finansal tablolarla çapraz mutabakat gerekir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 60 Brüt Satışlar ve 61 Satış İndirimleri açıklamalarını içeren özelge
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 44 Sıra No.lu SM, SMMM ve YMM Kanunu Genel Tebliği
- Gelir İdaresi Başkanlığı — YMM tasdik raporları ve karşıt inceleme tutanaklarına ilişkin 2025 Tebliği
Bu içerik genel bilgilendirme ve kontrol metodolojisi amacı taşır. Ciro tanımı, raporun zorunluluğu, yetkili meslek mensubu, rapor formatı ve ekleri talep eden kurumun özel mevzuatı ile somut işleme göre değişebilir.