Kapsam ve hukuki çerçeve
İhracatın gerçekleştiği dönem gümrük kayıtları ve ilgili düzenlemeye göre belirlenir. Fatura tarihi tek başına dönem tayini için yeterli olmayabilir. Ticari mal ve imalatçı ihracatçı dosyalarında yüklenim yöntemleri de farklılaşır.
Mal ihracında istisna, malın Türkiye gümrük bölgesinden çıkışı ile fatura, stok ve beyan kayıtlarının aynı teslimi göstermesine bağlı olarak incelenir. İhracat teslimi ile ihraç kayıtlı teslim veya transit işlem birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Temel kontrol başlıkları
- GÇB/ETGB kapanış ve fatura eşleşmesi
- Miktar ve mal tanımı mutabakatı
- Stok çıkışı ve üretim sarfı
- Döviz ve fiyat farkı belgeleri
- Genel gider dağıtım anahtarı
Gümrük beyannamesi kalemi, ihracat faturası, stok hareketi, taşıma/yükleme kanıtı, döviz veya ödeme kaydı ve KDV beyannamesi tek işlem anahtarıyla bağlanmalıdır. Miktar, birim, tarih ve alıcı farklılıkları iade listesine geçmeden önce açıklanmalıdır.
Adım adım çalışma süreci
- 1
Gümrük veri setini dönem bazında temizleyin
- 2
Fatura, alıcı, miktar ve döviz tutarını GÇB ile eşleştirin
- 3
İhraç edilen malın stok veya üretim çıkışını izleyin
- 4
Doğrudan girdi ve ortak gider yüklenimini ayırın
- 5
Beyanname istisna matrahını listelerle mutabıklaştırın
- 6
Gümrük ve firma uyumsuzlukları için kanıt dosyası hazırlayın
Gerekli belgeler ve kayıtlar
- İhracat faturası ve XML/PDF
- GÇB veya ETGB ve kapanış bilgisi
- Stok kartı, üretim emri ve sarf fişi
- İndirilecek/yüklenilen KDV listeleri
- Banka ve döviz tahsilat belgeleri
- Taşıma ve teslim şekli belgeleri
Uygulama örneği
Üç ay süren makine üretimi temmuzda fatura, ağustosta gümrük kapanışıyla sonuçlanmışsa iade dönemi gümrük gerçekleşmesi ve mevzuata göre seçilir. Motor, metal ve elektronik parçalar üretim emriyle; enerji ve ortak giderler uygun dağıtım anahtarıyla ilişkilendirilir.
Sık karşılaşılan hatalar
- Tescil tarihini kapanış tarihi sanmak
- GÇB miktarı ile stok çıkışını eşleştirmemek
- Stokta kalan girdileri ihracata yüklemek
- Ortak giderleri yurt içi satışlara dağıtmamak
- Aynı GÇB ile ilişkili çoklu faturaları açıklamamak
Sık sorulan sorular
Fatura tarihi dönemi belirler mi?
Gümrükte gerçekleşme ve ilgili düzenleme birlikte dikkate alınır.
Ticari malda reçete gerekir mi?
Üretim reçetesi gerekmez; alış, stok girişi ve ihracat çıkışı eşleştirilir.
Genel gider yüklenebilir mi?
İhracatla ilişkisi ve makul dağıtım yöntemi gösterilen giderler mevzuat sınırlarında değerlendirilebilir.
Açık GÇB ile iade olur mu?
İhracatın tamamlandığını gösteren gümrük kaydı gerekir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği
- Gelir İdaresi Başkanlığı — KDV İade Talebi Listelerini Gönderme Kılavuzu
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. KDV iade sonucu; işlem türü, dönem, tutar, belge seti, kontrol raporu ve güncel mevzuata göre değişir. Somut işlem için güncel mevzuat ve belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.