Kısa cevap
İade hesabı; ihracatın gerçekleştiği dönem, ihraç edilen miktar, üretim reçetesi/fiilî sarf, stok hareketi ve iade hakkı doğuran işleme isabet eden yüklenim üzerinden kurulmalıdır.
Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Ticari mal ihracından farklı olarak üretim süreçlerinde hammadde, yarı mamul, fason işçilik, enerji, ambalaj, genel gider ve fire/randıman unsurları birlikte değerlendirilir.
Temel kontrol noktaları
- GÇB/ETGB ile ihracat faturası eşleşmesi
- Mamul-hammadde miktar dengesi
- Reçete ile fiilî sarf farkı
- Fire/randıman gerekçesi
- Genel gider ve ATİK dağıtımı
- Önceki dönem girdilerinin stok bağlantısı
Uygulama adımları
- İhracat dönemini gümrük kayıtlarıyla belirleyin
- Mamul bazında üretim ve stok hareketini çıkarın
- Hammadde/fason/ambalaj sarflarını eşleştirin
- Doğrudan ve ortak yüklenimleri ayırın
- Azami iade ve devreden KDV sınırını kontrol edin
- KDVİRA bulguları için dayanak dosyası hazırlayın
Hazırlanması gereken belge ve kayıtlar
- İhracat faturaları
- GÇB/ETGB
- Üretim reçeteleri ve sarf fişleri
- Stok giriş-çıkışları
- Alış faturaları ve indirilecek KDV listesi
- Fason işçilik ve hizmet faturaları
- Maliyet/üretim raporları
Uygulama örneği
100 adet mamul ihraç edilmişse yalnız standart reçete çarpımı yapılmaz; dönem başı/sonu stok, yarı mamul, üretim fireleri ve fiilî sarf farkları da açıklanır. Böylece yüklenim, gerçek üretim akışıyla desteklenir.
Sık görülen hatalar ve riskler
- Tüm dönem alış KDV’sini ihracata yüklemek
- Standart reçeteyi fiilî üretim kanıtı yerine kullanmak
- Fireyi açıklamasız kabul etmek
- Satış sonrası tarihli girdiyi aynı ihracata bağlamak
- Genel gideri gerekçesiz dağıtmak
Sık sorulan sorular
Önceki dönemde alınan hammadde sonraki ihracata yüklenebilir mi?
Stok ve üretim bağlantısı kurulabiliyorsa işlem bazında değerlendirilebilir.
Fire oranı nasıl belirlenir?
Kapasite, reçete ve fiilî üretim kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Genel giderlerin tamamı yüklenebilir mi?
Hayır. İade hakkı doğuran işleme isabet eden kısmın tutarlı bir dağıtım anahtarıyla belirlenmesi gerekir.