Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Satıcının özel esas durumu, rapor tarihi, ortaklık/yönetim bağlantıları, işlem dönemi, ödeme ve teslim zinciri birlikte değerlendirilir.
Değerlendirme yapılırken işlem tarihi, tarafların hukuki durumu, belgenin niteliği, muhasebe kaydı ve beyanname sonucu aynı dosya içinde karşılaştırılır. Tek bir belge veya ekran görüntüsü, zincirin diğer halkalarıyla doğrulanmadan kesin sonuç oluşturmaz.
Vergi uygulamaları dönem ve somut olaya göre değişebileceğinden, çalışmanın tamamlandığı tarihte yürürlükte bulunan resmî düzenlemeler ve idari uygulamalar ayrıca kontrol edilmelidir.
Temel kontrol başlıkları
- Risk tespitinin türü ve tarihiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- İşlem dönemiyle zaman ilişkisiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Ortak/yönetici bağlantısıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Tam tasdik sözleşmesi ve rapor kapsamıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Mal veya hizmetin gerçekliğiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
Kontrol seti, yalnız hata bulmaya değil; sonucun yeniden üretilebilir olmasına yöneliktir. Her bulgu için dayanak, değerlendirme, karar ve gerekiyorsa düzeltme adımı ayrı kaydedilmelidir.
Adım adım uygulama
- 1
Kontrol raporundaki risk kaynağını tam olarak belirleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 2
Tespit tarihini fatura ve iade dönemiyle karşılaştırın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 3
Satıcı ortaklık ve yönetim değişikliklerini inceleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 4
Tam tasdik/inceleme belgelerinin kapsamını doğrulayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 5
Ödeme, teslim ve kullanım delillerini güçlendirin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 6
Gerekirse karşıt inceleme, tenzil veya özel esas prosedürünü uygulayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
Gerekli belgeler ve kayıtlar
Belge seti işletmenin sektörü ve işlem yapısına göre genişleyebilir. Başlangıç kontrolünde aşağıdaki kayıtlar bir belge indeksiyle toplanmalıdır:
- GKS20 veya ilgili kontrol raporu
- Ticaret sicil kayıtları
- Tam tasdik sözleşmesi/rapor bilgisi
- Fatura ve teslim belgeleri
- Banka ödeme kayıtları
- Karşıt inceleme ve teyit belgeleri
Elektronik belgelerde asıl dosya, doğrulama kaydı ve muhasebe bağlantısı birlikte saklanır. Dosya adları dönem, belge türü ve sıra numarası içerecek şekilde standartlaştırılır.
Uygulama örneği
Satıcı ortağı hakkında sonraki tarihte olumsuz rapor bulunması hâlinde, fatura tarihindeki ortaklık yapısı ve satıcının o dönemdeki faaliyeti ayrı incelenir. Malın sevki, stok girişi, üretimde kullanımı ve banka ödemesi belgelenerek dönemsel değerlendirme yapılır.
Örnek genel yöntemi açıklamaktadır. Gerçek uygulamada sözleşme hükümleri, işlem dönemi, belge içeriği ve güncel mevzuat üzerinden yeniden değerlendirme yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Tam tasdik var diye bulguyu otomatik kapalı saymak
- Risk tarihini işlem dönemiyle karşılaştırmamak
- Ortaklık bağlantısını görmezden gelmek
- Yalnız vergi levhası sunmak
- Gerçeklik zincirini kurmamak
Dosya kapanış kontrolü
Rapor, beyanname, elektronik liste, muhasebe ve ek belgelerdeki dönem, tutar, VKN, fatura numarası ve açıklamalar birbiriyle uyumlu olmalıdır. Açıklanamayan farklar dosya tamamlanmadan çözülmelidir.
Sık sorulan sorular
Tam tasdik sözleşmesi bulguyu kapatır mı?
Tek başına değil; sözleşme dönemi, kapsamı ve işlem gerçekliği birlikte değerlendirilir.
Sonraki tarihli olumsuz tespit etkiler mi?
İşlem dönemine etkisi somut olay ve bağlantılar üzerinden incelenir.
Tenzil her zaman gerekli midir?
Belge ve açıklamalarla risk kapatılamıyorsa seçeneklerden biri olabilir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.