+90 212 213 22 01 +90 212 213 22 02 [email protected]
Vergi Rehberi
Transfer Fiyatlandırması

Ortak Cari Hesaplar, Örtülü Sermaye ve Transfer Fiyatlandırması

Ortak cari hesap bakiyesi yalnız muhasebe kalemi değildir. Şirketin ortağa veya ilişkili şirkete finansman sağlaması ya da ilişkili kişiden borçlanması; emsal faiz, örtülü sermaye, dağıtılmış kâr payı ve KDV sonuçları doğurabilir.

İlk yayın: 29 Temmuz 2026Son maddi güncelleme: 29 Temmuz 2026Son mevzuat kontrolü: 29 Temmuz 2026Hazırlayan ve mesleki kontrol: Hasan Türkkan – Yeminli Mali Müşavir

Kapsam ve değerlendirme çerçevesi

131, 231, 331 ve 431 hesaplar başta olmak üzere ilişkili kişi bakiyeleri günlük hareket ve işlem nedeni bazında incelenir. Yıl sonu tek bakiye üzerinden yapılan kontrol yetersiz kalabilir.

Değerlendirme yapılırken işlem tarihi, tarafların hukuki durumu, belgenin niteliği, muhasebe kaydı ve beyanname sonucu aynı dosya içinde karşılaştırılır. Tek bir belge veya ekran görüntüsü, zincirin diğer halkalarıyla doğrulanmadan kesin sonuç oluşturmaz.

Vergi uygulamaları dönem ve somut olaya göre değişebileceğinden, çalışmanın tamamlandığı tarihte yürürlükte bulunan resmî düzenlemeler ve idari uygulamalar ayrıca kontrol edilmelidir.

Temel kontrol başlıkları

  • Günlük bakiye ve adat hesabıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
  • Borç veren/alan tarafın ilişkisiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
  • Öz sermaye ve borç oranıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
  • Emsal faiz ve KDV hesabıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
  • Geri ödeme ve mahsup kayıtlarıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.

Kontrol seti, yalnız hata bulmaya değil; sonucun yeniden üretilebilir olmasına yöneliktir. Her bulgu için dayanak, değerlendirme, karar ve gerekiyorsa düzeltme adımı ayrı kaydedilmelidir.

Adım adım uygulama

  1. 1

    Cari hesap hareketlerini işlem açıklamasına göre temizleyin

    İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.

  2. 2

    Ticari alacak ile finansman niteliğini ayırın

    İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.

  3. 3

    Günlük bakiye üzerinden adat hesaplayın

    İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.

  4. 4

    Emsal faiz ve KDV etkisini belirleyin

    İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.

  5. 5

    Örtülü sermaye sınırını test edin

    İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.

  6. 6

    Dönem sonu düzeltme ve sözleşme kayıtlarını tamamlayın

    İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.

Gerekli belgeler ve kayıtlar

Belge seti işletmenin sektörü ve işlem yapısına göre genişleyebilir. Başlangıç kontrolünde aşağıdaki kayıtlar bir belge indeksiyle toplanmalıdır:

  • Ortak cari hesap muavinleri
  • Banka ve kasa hareketleri
  • Borç sözleşmeleri
  • Öz sermaye hesaplama tablosu
  • Adat ve emsal faiz çalışması
  • Yönetim kurulu kararları

Elektronik belgelerde asıl dosya, doğrulama kaydı ve muhasebe bağlantısı birlikte saklanır. Dosya adları dönem, belge türü ve sıra numarası içerecek şekilde standartlaştırılır.

Uygulama örneği

Şirket ortağının yıl içinde farklı tarihlerde para çekip geri yatırması hâlinde, yalnız 31 Aralık bakiyesi değil günlük kullanım süreleri esas alınarak adat çalışması yapılır. İşlemin ücret, avans, kâr payı veya borç niteliği belgelendirilir ve emsal faiz sonucu kayıtlara yansıtılır.

Örnek genel yöntemi açıklamaktadır. Gerçek uygulamada sözleşme hükümleri, işlem dönemi, belge içeriği ve güncel mevzuat üzerinden yeniden değerlendirme yapılır.

Sık yapılan hatalar

  • Yalnız yıl sonu bakiyesine bakmak
  • Ticari işlem ile finansmanı karıştırmak
  • Faiz hesaplamadan uzun süre açık bırakmak
  • KDV etkisini dikkate almamak
  • Örtülü sermaye testini taraf bazında yapmamak

Dosya kapanış kontrolü

Rapor, beyanname, elektronik liste, muhasebe ve ek belgelerdeki dönem, tutar, VKN, fatura numarası ve açıklamalar birbiriyle uyumlu olmalıdır. Açıklanamayan farklar dosya tamamlanmadan çözülmelidir.

Sık sorulan sorular

Cari hesap sıfırsa risk biter mi?

Hayır. Yıl içindeki uzun süreli bakiyeler ve finansman faydası ayrıca değerlendirilir.

Adat hangi oranla hesaplanır?

İşlemin para birimi, vadesi ve piyasa koşullarına uygun emsal oran belirlenir.

Örtülü sermaye her ortak borcunda oluşur mu?

Kanundaki ilişki, oran ve diğer şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Resmî kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.