Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
131, 231, 331 ve 431 hesaplar başta olmak üzere ilişkili kişi bakiyeleri günlük hareket ve işlem nedeni bazında incelenir. Yıl sonu tek bakiye üzerinden yapılan kontrol yetersiz kalabilir.
Temel kontrol başlıkları
- Günlük bakiye ve adat hesabı
- Borç veren/alan tarafın ilişkisi
- Öz sermaye ve borç oranı
- Emsal faiz ve KDV hesabı
- Geri ödeme ve mahsup kayıtları
Adım adım uygulama
- 1
Cari hesap hareketlerini işlem açıklamasına göre temizleyin
- 2
Ticari alacak ile finansman niteliğini ayırın
- 3
Günlük bakiye üzerinden adat hesaplayın
- 4
Emsal faiz ve KDV etkisini belirleyin
- 5
Örtülü sermaye sınırını test edin
- 6
Dönem sonu düzeltme ve sözleşme kayıtlarını tamamlayın
Gerekli belgeler ve kayıtlar
- Ortak cari hesap muavinleri
- Banka ve kasa hareketleri
- Borç sözleşmeleri
- Öz sermaye hesaplama tablosu
- Adat ve emsal faiz çalışması
- Yönetim kurulu kararları
Uygulama örneği
Şirket ortağının yıl içinde farklı tarihlerde para çekip geri yatırması hâlinde, yalnız 31 Aralık bakiyesi değil günlük kullanım süreleri esas alınarak adat çalışması yapılır. İşlemin ücret, avans, kâr payı veya borç niteliği belgelendirilir ve emsal faiz sonucu kayıtlara yansıtılır.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız yıl sonu bakiyesine bakmak
- Ticari işlem ile finansmanı karıştırmak
- Faiz hesaplamadan uzun süre açık bırakmak
- KDV etkisini dikkate almamak
- Örtülü sermaye testini taraf bazında yapmamak
Sık sorulan sorular
Cari hesap sıfırsa risk biter mi?
Hayır. Yıl içindeki uzun süreli bakiyeler ve finansman faydası ayrıca değerlendirilir.
Adat hangi oranla hesaplanır?
İşlemin para birimi, vadesi ve piyasa koşullarına uygun emsal oran belirlenir.
Örtülü sermaye her ortak borcunda oluşur mu?
Kanundaki ilişki, oran ve diğer şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Kurumlar Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.