Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Tam mükellef kurumlar arasındaki yurt içi işlemlerde kurumlar vergisi, transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye, KDV, damga vergisi ve finansman gider kısıtlaması birlikte değerlendirilir.
Değerlendirme yapılırken işlem tarihi, tarafların hukuki durumu, belgenin niteliği, muhasebe kaydı ve beyanname sonucu aynı dosya içinde karşılaştırılır. Tek bir belge veya ekran görüntüsü, zincirin diğer halkalarıyla doğrulanmadan kesin sonuç oluşturmaz.
Vergi uygulamaları dönem ve somut olaya göre değişebileceğinden, çalışmanın tamamlandığı tarihte yürürlükte bulunan resmî düzenlemeler ve idari uygulamalar ayrıca kontrol edilmelidir.
Temel kontrol başlıkları
- Transferin hukuki ve ticari nedeniBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Sözleşme, vade ve geri ödeme planıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Emsal faiz oranı ve para birimiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Öz sermaye/borç ilişkisiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Muhasebe ve vergi beyan uyumuBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
Kontrol seti, yalnız hata bulmaya değil; sonucun yeniden üretilebilir olmasına yöneliktir. Her bulgu için dayanak, değerlendirme, karar ve gerekiyorsa düzeltme adımı ayrı kaydedilmelidir.
Adım adım uygulama
- 1
Tüm grup içi para hareketlerini işlem türüne göre sınıflandırın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 2
Sermaye, avans, borç ve masraf yansıtmasını ayırın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 3
Sözleşme ve yönetim kurulu kararlarını tamamlayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 4
Emsal faiz analizini tarih ve vadeye göre yapın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 5
Örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması testlerini uygulayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 6
Faiz, KDV ve kurumlar vergisi kayıtlarını dönemsel izleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
Gerekli belgeler ve kayıtlar
Belge seti işletmenin sektörü ve işlem yapısına göre genişleyebilir. Başlangıç kontrolünde aşağıdaki kayıtlar bir belge indeksiyle toplanmalıdır:
- Banka hareketleri
- Cari hesap muavinleri
- Borç veya finansman sözleşmesi
- Yönetim kurulu/genel kurul kararları
- Emsal faiz çalışma kağıdı
- Transfer fiyatlandırması formu ve raporu
Elektronik belgelerde asıl dosya, doğrulama kaydı ve muhasebe bağlantısı birlikte saklanır. Dosya adları dönem, belge türü ve sıra numarası içerecek şekilde standartlaştırılır.
Uygulama örneği
A şirketinin yüzde 100 iştiraki B şirketine düzenli nakit aktarması hâlinde, hareketlerin sermaye tamamlama mı yoksa borç finansmanı mı olduğu belgelenir. Borç niteliğindeyse vade, para birimi, emsal faiz ve geri ödeme planı belirlenir; örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması sonuçları ayrıca hesaplanır.
Örnek genel yöntemi açıklamaktadır. Gerçek uygulamada sözleşme hükümleri, işlem dönemi, belge içeriği ve güncel mevzuat üzerinden yeniden değerlendirme yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Her transferi faizsiz cari hesapta izlemek
- Sermaye avansını süresiz borç gibi bırakmak
- Emsal faizi yıl sonunda topluca hesaplamak
- KDV ve kur farkı etkisini atlamak
- İşlemi yalnız ortaklık oranıyla açıklamak
Dosya kapanış kontrolü
Rapor, beyanname, elektronik liste, muhasebe ve ek belgelerdeki dönem, tutar, VKN, fatura numarası ve açıklamalar birbiriyle uyumlu olmalıdır. Açıklanamayan farklar dosya tamamlanmadan çözülmelidir.
Sık sorulan sorular
Yüzde 100 iştirak olması faizi kaldırır mı?
Hayır. İlişkili kişi işlemlerinde emsallere uygunluk ilkesi devam eder.
Sözleşme zorunlu mu?
İşlemin niteliğini, vadesini ve koşullarını kanıtlamak için yazılı sözleşme güçlü bir zorunluluktur.
Her işlem için rapor hazırlanır mı?
Beyan ve raporlama yükümlülüğü şirketin statüsü, işlem türü, taraf ve döneme göre belirlenir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Kurumlar Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.