Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Kontrol listesi şirketin sektörüne ve risklerine göre uyarlanır. Stoklu üretim, hizmet, dış ticaret, grup şirketi ve teşvik kullanan işletmeler için ek prosedürler gerekir.
Temel kontrol başlıkları
- Mizan ve beyanname mutabakatı
- Kasa, banka ve cari hesap doğrulaması
- Stok, maliyet ve sayım sonuçları
- Amortisman, karşılık ve değerleme
- KKEG, indirim ve istisnalar
Adım adım uygulama
- 1
Dönem sonu mizanı önceki dönem ve bütçeyle karşılaştırın
- 2
Olağandışı hesap ve ters bakiyeleri inceleyin
- 3
Kasa, banka, cari ve stok mutabakatlarını tamamlayın
- 4
Değerleme, amortisman ve karşılık hesaplarını kontrol edin
- 5
İlişkili kişi ve transfer fiyatlandırması testlerini yapın
- 6
Kurumlar vergisi matrah köprüsünü ve eklerini oluşturun
Gerekli belgeler ve kayıtlar
- Geçici ve kesin mizan
- Envanter ve sayım tutanakları
- Banka ve cari mutabakatlar
- Sabit kıymet ve amortisman listesi
- KKEG/istisna/indirim çalışma kağıtları
- E-defter berat ve beyanname seti
Uygulama örneği
Üretim şirketinde dönem sonu stok artışı yüksek görünüyorsa satın alma, üretim ve satış miktarlarıyla maliyet hesapları birlikte test edilir. Stok değerleme farkının brüt kâr ve vergi matrahına etkisi matrah köprüsünde ayrı gösterilir.
Sık yapılan hatalar
- Kontrolü yalnız beyanname dönemine bırakmak
- Ters bakiyeleri açıklamasız geçirmek
- Stok sayım farkını maliyete bağlamamak
- Ortak cari ve kasa risklerini atlamak
- E-defter ile mizan bütünlüğünü test etmemek
Sık sorulan sorular
Kontroller ne zaman başlamalı?
Yıl sonu beklenmeden dönemsel ara kontrollerle riskler izlenmelidir.
Tam tasdik bağımsız denetim yerine geçer mi?
Hayır. Amaç, kapsam ve raporlama çerçeveleri farklıdır.
Her şirket için aynı liste kullanılır mı?
Temel kontroller ortak olsa da sektör ve işlem risklerine göre uyarlanır.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.