Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Ödenmiş sermaye tespiti, iç kaynak tespiti, ortak alacağı ve öz varlık hesapları ticaret sicili ve vergi kayıtlarıyla birlikte incelenir.
Değerlendirme yapılırken işlem tarihi, tarafların hukuki durumu, belgenin niteliği, muhasebe kaydı ve beyanname sonucu aynı dosya içinde karşılaştırılır. Tek bir belge veya ekran görüntüsü, zincirin diğer halkalarıyla doğrulanmadan kesin sonuç oluşturmaz.
Vergi uygulamaları dönem ve somut olaya göre değişebileceğinden, çalışmanın tamamlandığı tarihte yürürlükte bulunan resmî düzenlemeler ve idari uygulamalar ayrıca kontrol edilmelidir.
Temel kontrol başlıkları
- Mevcut sermayenin ödenme durumuBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Artırım kaynağının hukuki niteliğiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Banka ve ortak cari kayıtlarıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Yasal defter ve mali tablo uyumuBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Ticaret sicili işlem belgeleriBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
Kontrol seti, yalnız hata bulmaya değil; sonucun yeniden üretilebilir olmasına yöneliktir. Her bulgu için dayanak, değerlendirme, karar ve gerekiyorsa düzeltme adımı ayrı kaydedilmelidir.
Adım adım uygulama
- 1
Artırım türünü ve kaynağını belirleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 2
Şirket sözleşmesi ve sicil kayıtlarını kontrol edin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 3
Banka, kasa ve ortak cari hareketlerini inceleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 4
Defter ve mali tablolardaki kaynak hesabını doğrulayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 5
Tespit çalışma kağıdını ve raporu hazırlayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 6
Sicil başvurusu sonrası muhasebe kayıtlarını tamamlayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
Gerekli belgeler ve kayıtlar
Belge seti işletmenin sektörü ve işlem yapısına göre genişleyebilir. Başlangıç kontrolünde aşağıdaki kayıtlar bir belge indeksiyle toplanmalıdır:
- Ticaret sicil gazeteleri
- Genel kurul/yönetim kurulu kararları
- Banka dekontları
- Ortak cari hesap muavinleri
- Mizan ve mali tablolar
- Yasal defter kayıtları
Elektronik belgelerde asıl dosya, doğrulama kaydı ve muhasebe bağlantısı birlikte saklanır. Dosya adları dönem, belge türü ve sıra numarası içerecek şekilde standartlaştırılır.
Uygulama örneği
Ortak alacağının sermayeye eklenmesinde, cari hesap bakiyesi yalnız mizandan alınmaz; banka hareketleri, sözleşmeler, karşılıklı mutabakat ve borcun gerçekliği incelenir. Tespit edilen tutar karar ve sicil belgeleriyle uyumlu olmalıdır.
Örnek genel yöntemi açıklamaktadır. Gerçek uygulamada sözleşme hükümleri, işlem dönemi, belge içeriği ve güncel mevzuat üzerinden yeniden değerlendirme yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Ödenmemiş sermayeyi ödenmiş kabul etmek
- Ortak alacağını mutabakatsız sermayeye eklemek
- İç kaynak hesabının serbestliğini kontrol etmemek
- Sicil ve muhasebe tarihlerini uyumsuz bırakmak
- Rapor kapsamını artırım türüne göre ayırmamak
Dosya kapanış kontrolü
Rapor, beyanname, elektronik liste, muhasebe ve ek belgelerdeki dönem, tutar, VKN, fatura numarası ve açıklamalar birbiriyle uyumlu olmalıdır. Açıklanamayan farklar dosya tamamlanmadan çözülmelidir.
Sık sorulan sorular
Her sermaye artırımında YMM raporu gerekir mi?
Artırım türü ve ticaret sicili uygulamasına göre gerekli belge belirlenir.
Ortak alacağı sermayeye eklenebilir mi?
Gerçek, kesinleşmiş ve belgeli alacak için hukuki ve mali şartlar değerlendirilir.
Rapor eski tarihli olabilir mi?
Rapor tarihi ile işlem ve mali tablo güncelliği uyumlu olmalıdır.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Kurumlar Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.