Teknokent istisnasında kayıt ayrımı
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununun geçici 2 nci maddesi kapsamında bölgede yürütülen yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazançlara ilişkin istisna süresi mevcut düzenlemede 31 Aralık 2028 tarihine kadar uzanmaktadır. Ancak istisna “şirketin bütün kazancı” için değil, şartları sağlayan bölge faaliyetinden doğan kazanç için değerlendirilir.
Gelir İdaresi açıklamalarında, istisna kapsamındaki faaliyetler ile diğer faaliyetlere ait hasılat, maliyet ve gider unsurlarının ayrı ayrı izlenmesi ve kayıtların bu ayrımı sağlayacak şekilde tutulması gerektiği açıkça vurgulanır. Bu ayrım, yalnız yıl sonu Excel çalışmasıyla değil; proje kodu, maliyet merkezi, alt hesap ve belge referanslarıyla dönem içinde kurulmalıdır.
Muhasebe kontrol başlıkları
- Proje kodu
Her Ar-Ge/tasarım projesinin hasılat ve maliyetleri ayrı izlenmelidir. - Bölge içi/dışı ayrımı
Kapsam dışı faaliyet gelirleri istisna kazanca karıştırılmamalıdır. - Personel
Proje, süre ve ücret bağlantısı bordro ve görev kayıtlarıyla izlenmelidir. - Doğrudan gider
Projeye doğrudan ait giderler belge ve proje koduyla eşleştirilmelidir. - Ortak gider
Müşterek genel gider dağıtımı cari yıl maliyet oranlarıyla belgelenmelidir. - Amortisman
Müşterek kıymetlerde kullanım günleri veya uygun dağıtım yöntemi izlenmelidir.
Adım adım teknokent muhasebe kurgusu
- 1
Faaliyet ve proje envanterini oluşturun
Yönetici şirketçe onaylanan projeler, başlangıç/bitiş tarihleri, bölge içi/dışı işler ve proje personeli tek kontrol tablosunda toplanır.
- 2
Alt hesap ve maliyet merkezlerini tanımlayın
Satış, personel, dış hizmet, lisans, kira, amortisman ve diğer giderler istisna/proje kırılımında izlenebilir hâle getirilir.
- 3
Doğrudan maliyetleri projeye bağlayın
Fatura, bordro, zaman kaydı, sözleşme ve teslim çıktıları proje koduna bağlanır; ilgisiz giderler projeye yüklenmez.
- 4
Müşterek genel gider dağıtımını yapın
İstisna ve istisna dışı faaliyetlerde ortak kullanılan genel giderler, cari yılda oluşan ilgili maliyetlerin birbirine oranı esas alınarak dağıtılır ve dağıtım anahtarı saklanır.
- 5
Ortak sabit kıymet amortismanını ayırın
Kıymetin hangi işte kaç gün kullanıldığı belirlenebiliyorsa kullanım günlerine göre dağıtım yapılır. Kullanım süresi belirlenemiyorsa amortisman, müşterek genel giderlerle birlikte dağıtıma tabi tutulur.
- 6
İstisna kazanç mutabakatını kurun
Proje hasılatından proje maliyetleri ve pay verilen ortak giderler düşülerek hesaplanan sonuç; mizan, kurumlar vergisi beyannamesi ve destekleyici proje belgeleriyle mutabıklaştırılır.
Gerekli belge ve kayıtlar
- Yönetici şirket proje onayları ve proje süreleri
- Proje bazlı satış faturaları ve sözleşmeler
- Personel listesi, bordro ve proje süre kayıtları
- Proje bazlı gider/maliyet alt hesapları
- Müşterek genel gider dağıtım çalışma kağıdı
- Ortak kullanılan sabit kıymet ve amortisman tablosu
- Bölge içi ve bölge dışı faaliyet ayrım tablosu
- Kurumlar vergisi beyannamesi ve istisna hesap çalışma kağıdı
Müşterek gider dağıtım örneği
Şirketin cari yıldaki teknokent istisna faaliyeti doğrudan maliyetleri 600 birim, istisna dışı faaliyet maliyetleri 400 birim ve iki faaliyetin birlikte yararlandığı genel yönetim gideri 100 birim olsun. İlgili Tebliğ yaklaşımına göre müşterek genel giderin maliyet oranı esaslı dağıtımında teknokent faaliyetine 60 birim, istisna dışı faaliyete 40 birim pay verilmesi başlangıç yöntemidir.
Bu örnek, dağıtım matematiğini açıklamak içindir. Hangi giderin gerçekten müşterek olduğu, doğrudan projeye bağlanıp bağlanamayacağı ve dönemsel özel düzenlemeler ayrıca kontrol edilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Bütün teknokent şirket gelirini istisna kabul etmek
- Proje bazlı alt hesap veya maliyet merkezi kullanmamak
- Bölge dışı faaliyetin gelir/giderini istisna projeye karıştırmak
- Müşterek genel giderleri anahtarsız veya yıl sonu tahminiyle dağıtmak
- Personel zaman/proje bağını yalnız bordro açıklamasına bırakmak
- Ortak sabit kıymet amortisman kullanımını belgelememek
Sık sorulan sorular
Teknokent kayıtları ayrı bir muhasebe programında mı tutulmalı?
Zorunlu olan ayrı program değil, istisna ve istisna dışı faaliyetlerin güvenilir biçimde ayrıştırılabilmesidir. Alt hesap, proje kodu ve maliyet merkezi bunu sağlayabilir.
Ortak genel giderin tamamı teknokent projesine yüklenebilir mi?
Hayır. Ortak giderlerin ilgili faaliyet maliyetlerine göre dağıtılması gerekir; doğrudan projeye ait giderler ise ayrıca doğrudan ilişkilendirilir.
İstisna süresi ne zamana kadar?
Mevcut 4691 düzenlemesinde 31 Aralık 2028 tarihine kadardır. Her hesap döneminde güncel kanun ve ikincil düzenlemeler yeniden kontrol edilmelidir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Teknoloji geliştirme bölgesinde hasılat, maliyet ve gider ayrımına ilişkin özelge
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Müşterek genel gider ve amortisman dağıtımına ilişkin özelge
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 331 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Teknokent istisnası; proje, faaliyet yeri, kazancın niteliği, personel, fikri mülkiyet ve dönemsel özel düzenlemelere göre değerlendirilmelidir.