Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Stok, sabit kıymet, sermaye, yedekler, avanslar ve mali duran varlıklar farklı düzeltme kurallarına tabi olabilir.
Kontrol, hesabın yalnız dönem sonu bakiyesine değil; kıymetin niteliğine, kayda giriş tarihine, maliyet katmanına ve önceki düzeltme hareketlerine dayanır. Kullanılan katsayı ile kaynak endeks, toplulaştırılmış yöntem seçimi, amortisman bağlantısı ve vergi matrahı köprüsü aynı çalışma kâğıdında gösterilir. Görev dönemine ilişkin istisna veya erteleme düzenlemeleri hesaplamaya başlamadan önce güncel GİB kaynağından doğrulanır.
Temel kontrol başlıkları
- Parasal/parasal olmayan sınıflandırma
- Düzeltmeye esas tarih ve tutar
- Katsayı ve taşıma hesapları
- Amortisman ve maliyet etkisi
- Beyanname ve mali tablo uyumu
Adım adım uygulama
- 1
Hesap bazında sınıflandırma matrisi oluşturun
- 2
Düzeltmeye esas tarihleri belgeleyin
- 3
Katsayı ve hesaplamaları yeniden test edin
- 4
Sabit kıymet ve stok etkilerini ayırın
- 5
Vergi matrahı köprüsünü hazırlayın
- 6
E-defter, mizan ve beyanname mutabakatını tamamlayın
Gerekli belgeler ve kayıtlar
- Dönem mizanları
- Sabit kıymet listesi
- Stok ve maliyet kayıtları
- Sermaye ve öz kaynak belgeleri
- Enflasyon düzeltme çalışma kağıtları
- Kurumlar vergisi beyannamesi
Uygulama örneği
Stok hesabında farklı tarihlerde alınmış ürünler varsa tek ortalama tarih kullanımı ancak yöntemin şartları ve veri güvenilirliğiyle desteklenir. Önemli kalemler satın alma tarihleri ve maliyet katmanlarıyla ayrıca test edilir.
Sık yapılan hatalar
- Bütün hesapları otomatik sınıflandırmak
- Düzeltme tarihini belgesiz seçmek
- Sabit kıymet amortisman etkisini atlamak
- Geçmiş düzeltme farklarını taşımamak
- Beyanname ile mizan farkını açıklamamak
Sık sorulan sorular
Her bilanço kalemi düzeltilir mi?
Hayır. Parasal ve parasal olmayan kalem ayrımı yapılır.
Program çıktısı yeterli mi?
Hesaplama kaynağı, sınıflandırma ve veri doğruluğu ayrıca kontrol edilir.
Tam tasdik raporunda nasıl yer alır?
Mali tablo ve vergi matrahına etkisi çalışma kağıtlarıyla desteklenir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Vergi Usul Kanunu mevzuat sayfası
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Enflasyon düzeltmesi uygulama sirküleri
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.