Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Yazılım, danışmanlık, mühendislik, tasarım, reklam, çağrı merkezi, veri analizi ve uzaktan destek hizmetlerinde faydalanma yeri farklı göstergelerle belirlenir.
Değerlendirme yapılırken işlem tarihi, tarafların hukuki durumu, belgenin niteliği, muhasebe kaydı ve beyanname sonucu aynı dosya içinde karşılaştırılır. Tek bir belge veya ekran görüntüsü, zincirin diğer halkalarıyla doğrulanmadan kesin sonuç oluşturmaz.
Vergi uygulamaları dönem ve somut olaya göre değişebileceğinden, çalışmanın tamamlandığı tarihte yürürlükte bulunan resmî düzenlemeler ve idari uygulamalar ayrıca kontrol edilmelidir.
Temel kontrol başlıkları
- Müşterinin yurt dışında mukimliğiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Sözleşmede hizmetin amacı ve kullanım yeriBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Teslim edilen çıktı veya erişim kaydıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Türkiye’deki faaliyetle doğrudan bağlantıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Döviz tahsilatı ve fatura bilgileriBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
Kontrol seti, yalnız hata bulmaya değil; sonucun yeniden üretilebilir olmasına yöneliktir. Her bulgu için dayanak, değerlendirme, karar ve gerekiyorsa düzeltme adımı ayrı kaydedilmelidir.
Adım adım uygulama
- 1
Hizmetin somut çıktısını tanımlayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 2
Yabancı müşterinin iş modelini ve kullanım yerini belgeleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 3
Sözleşme ve faturadaki hizmet tanımını tutarlı hâle getirin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 4
Teslim, kullanıcı, sunucu veya kabul kayıtlarını toplayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 5
Türkiye’de faydalanma ihtimalini ayrı risk analiziyle değerlendirin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 6
İstisna ve iade dosyasına gerekçeli faydalanma analizi ekleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
Gerekli belgeler ve kayıtlar
Belge seti işletmenin sektörü ve işlem yapısına göre genişleyebilir. Başlangıç kontrolünde aşağıdaki kayıtlar bir belge indeksiyle toplanmalıdır:
- Yabancı müşteri sözleşmesi
- Hizmet faturası
- Teslim ve kabul belgesi
- Proje, kullanıcı veya erişim kayıtları
- Yazışmalar ve rapor çıktıları
- Banka tahsilat belgesi
Elektronik belgelerde asıl dosya, doğrulama kaydı ve muhasebe bağlantısı birlikte saklanır. Dosya adları dönem, belge türü ve sıra numarası içerecek şekilde standartlaştırılır.
Uygulama örneği
Yurt dışındaki bir üretici için hazırlanan makine tasarımında teknik çizimler, proje teslim tutanağı, yabancı sistemdeki kullanıcı kayıtları ve müşterinin yurt dışı üretim hattında kullanımını gösteren belgeler faydalanma analizini destekler. Aynı çalışma Türkiye’deki tesis için kullanılıyorsa kapsam ayrıştırılır.
Örnek genel yöntemi açıklamaktadır. Gerçek uygulamada sözleşme hükümleri, işlem dönemi, belge içeriği ve güncel mevzuat üzerinden yeniden değerlendirme yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız yabancı fatura düzenlemeyi yeterli görmek
- Hizmet tanımını genel bırakmak
- Türkiye’deki şube veya projeye faydayı incelememek
- Teslim çıktısını belgelendirmemek
- Tahsilat ile faturayı eşleştirmemek
Dosya kapanış kontrolü
Rapor, beyanname, elektronik liste, muhasebe ve ek belgelerdeki dönem, tutar, VKN, fatura numarası ve açıklamalar birbiriyle uyumlu olmalıdır. Açıklanamayan farklar dosya tamamlanmadan çözülmelidir.
Sık sorulan sorular
Döviz gelmesi yeterli midir?
Hayır. Tahsilat önemli olmakla birlikte hizmetin yurt dışında kullanılması ayrıca gösterilir.
Hizmet Türkiye’de yapılabilir mi?
Hizmetin Türkiye’de üretilmesi mümkündür; önemli olan diğer şartlarla birlikte faydalanma yeridir.
Yabancı firmanın Türkiye iştiraki varsa ne olur?
Hizmetin gerçekte hangi işletme ve faaliyet için kullanıldığı incelenir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.