Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Mal ihracında stok ve üretim, hizmet ihracında proje ve kabul süreci, dönem sonu tahakkukları ve fiyat farkları farklı değerlendirilir. Belgenin tarihi, mal veya hizmetin fiilî kullanım tarihiyle birlikte incelenir.
Değerlendirme yapılırken işlem tarihi, tarafların hukuki durumu, belgenin niteliği, muhasebe kaydı ve beyanname sonucu aynı dosya içinde karşılaştırılır. Tek bir belge veya ekran görüntüsü, zincirin diğer halkalarıyla doğrulanmadan kesin sonuç oluşturmaz.
Vergi uygulamaları dönem ve somut olaya göre değişebileceğinden, çalışmanın tamamlandığı tarihte yürürlükte bulunan resmî düzenlemeler ve idari uygulamalar ayrıca kontrol edilmelidir.
Temel kontrol başlıkları
- İade hakkı doğuran satış veya intaç tarihiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Alış faturasının düzenlenme ve hizmet ifa tarihiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Stok giriş-çıkış ve üretim sarf kayıtlarıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Sözleşme, hakediş ve kabul belgeleriBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Dönemsel tahakkuk ve fiyat farkı niteliğiBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
Kontrol seti, yalnız hata bulmaya değil; sonucun yeniden üretilebilir olmasına yöneliktir. Her bulgu için dayanak, değerlendirme, karar ve gerekiyorsa düzeltme adımı ayrı kaydedilmelidir.
Adım adım uygulama
- 1
GKS07 satırlarını satıştan sonraki gün farkına göre ayırın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 2
Belgenin mal, hizmet, fiyat farkı veya dönemsel gider niteliğini belirleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 3
Fiilî kullanım tarihini stok, proje veya hakediş kayıtlarından doğrulayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 4
İlgili işlemle doğrudan bağlantıyı kurun
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 5
Yanlış dönemdeki yüklenimi doğru döneme taşıyın veya tenzil edin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 6
Açıklamayı fatura bazlı analiz tablosuyla raporlayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
Gerekli belgeler ve kayıtlar
Belge seti işletmenin sektörü ve işlem yapısına göre genişleyebilir. Başlangıç kontrolünde aşağıdaki kayıtlar bir belge indeksiyle toplanmalıdır:
- GKS07 kontrol listesi
- Alış ve satış faturaları
- GÇB/ETGB veya hizmet satış faturası
- Stok kartı, üretim emri ve sarf fişi
- Sözleşme, hakediş ve kabul tutanağı
- Tarih ve miktar eşleştirme tablosu
Elektronik belgelerde asıl dosya, doğrulama kaydı ve muhasebe bağlantısı birlikte saklanır. Dosya adları dönem, belge türü ve sıra numarası içerecek şekilde standartlaştırılır.
Uygulama örneği
Yurt dışına verilen mühendislik hizmeti için saha çalışması satış faturasından önce tamamlanmış, tedarikçinin faturasını ise sonraki ay düzenlemiş olması hâlinde; sözleşme, çalışma kayıtları, teslim ve kabul belgeleriyle hizmet ilişkisi gösterilir. Belgenin indirim ve yüklenim dönemi ayrıca mevzuata göre değerlendirilir.
Örnek genel yöntemi açıklamaktadır. Gerçek uygulamada sözleşme hükümleri, işlem dönemi, belge içeriği ve güncel mevzuat üzerinden yeniden değerlendirme yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Fatura tarihini tek başına yeterli görmek
- Sonraki tarihli bütün belgeleri savunmak
- Hizmetin ifa tarihini göstermemek
- Stokta bulunmayan girdiyi geçmiş ihracata yüklemek
- Dönem düzeltmesini rapora yansıtmamak
Dosya kapanış kontrolü
Rapor, beyanname, elektronik liste, muhasebe ve ek belgelerdeki dönem, tutar, VKN, fatura numarası ve açıklamalar birbiriyle uyumlu olmalıdır. Açıklanamayan farklar dosya tamamlanmadan çözülmelidir.
Sık sorulan sorular
Sonraki tarihli fatura kesin tenzil edilir mi?
Hayır. İşlemle bağlantı, ifa tarihi ve doğru yüklenim dönemi belirleyicidir.
Stokta önceden bulunan malın faturası sonra kesilebilir mi?
Belge düzeni ve fiilî teslim ayrıca incelenir; yalnız muhasebe kaydı yeterli değildir.
Analiz nasıl sunulmalı?
Satış tarihi, alış tarihi, belge türü, kullanım açıklaması ve ek numarası içeren satır bazlı tablo kullanılmalıdır.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.