Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Kasa, banka, ortak cari, stok, şüpheli alacak, sabit kıymet, gelir-gider, KDV ve öz kaynak hesaplarında sektör ve şirket ölçeğine uygun eşikler kullanılır.
Temel kontrol başlıkları
- Ters ve olağandışı bakiyeler
- Önceki dönem ve bütçe sapması
- Kasa/banka ve cari hareketleri
- Stok ve brüt kâr ilişkisi
- Vergi hesapları ve beyanname uyumu
Adım adım uygulama
- 1
Mizanı hesap sınıfı ve önemliliğe göre gruplandırın
- 2
Önceki dönem ve aylık hareketlerle karşılaştırın
- 3
Ters bakiye ve yüksek hareketli hesapları seçin
- 4
Karşı hesap ve belge örneklemesi yapın
- 5
Beyanname ve mali tablo etkisini hesaplayın
- 6
Risk, açıklama ve düzeltme aksiyon listesini oluşturun
Gerekli belgeler ve kayıtlar
- Aylık ve yıllık mizan
- Hesap muavinleri
- Banka ve cari mutabakatlar
- Stok/maliyet tabloları
- Vergi beyannameleri
- Risk analiz çalışma kağıdı
Uygulama örneği
131 hesap yıl sonunda düşük bakiye verse bile yıl içinde yüksek ortak para çekişleri bulunabilir. Günlük hareket ve adat analizi yapılarak finansman faydası, faiz ve KDV riski belirlenir.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız yıl sonu bakiyesine bakmak
- Sektörel normal hareketleri risk sanmak
- Karşı hesap analizini yapmamak
- Düşük bakiye-yüksek hareketi gözden kaçırmak
- Beyanname bağlantısını kurmamak
Sık sorulan sorular
Sıfır bakiye risksiz midir?
Hayır. Yıl içi hareket hacmi ve işlem niteliği önemlidir.
Her ters bakiye hata mıdır?
Hesabın doğası ve karşı kayıt incelenmeden karar verilmez.
Analiz düzeltme yerine geçer mi?
Hayır. Bulgular için belge, açıklama veya muhasebe/vergi düzeltmesi gerekir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.