Kapsam ve değerlendirme çerçevesi
Mal, hizmet, finansman, royalty, masraf yansıtma ve gayrimaddi hak işlemleri farklı yöntem ve belge gerektirir.
Değerlendirme yapılırken işlem tarihi, tarafların hukuki durumu, belgenin niteliği, muhasebe kaydı ve beyanname sonucu aynı dosya içinde karşılaştırılır. Tek bir belge veya ekran görüntüsü, zincirin diğer halkalarıyla doğrulanmadan kesin sonuç oluşturmaz.
Vergi uygulamaları dönem ve somut olaya göre değişebileceğinden, çalışmanın tamamlandığı tarihte yürürlükte bulunan resmî düzenlemeler ve idari uygulamalar ayrıca kontrol edilmelidir.
Temel kontrol başlıkları
- İlişkili kişi listesinin tamlığıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- İşlem türü ve tutar mutabakatıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Emsal yöntem ve veri kaynağıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Sözleşme ve fatura koşullarıBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
- Form, rapor ve beyanname uyumuBelge, dönem ve muhasebe bağlantısı birlikte doğrulanmalıdır.
Kontrol seti, yalnız hata bulmaya değil; sonucun yeniden üretilebilir olmasına yöneliktir. Her bulgu için dayanak, değerlendirme, karar ve gerekiyorsa düzeltme adımı ayrı kaydedilmelidir.
Adım adım uygulama
- 1
İlişkili kişi ve şirket envanterini güncelleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 2
İşlemleri tür ve para birimine göre sınıflandırın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 3
Muhasebe tutarlarını taraf teyitleriyle mutabıklaştırın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 4
En uygun yöntemi ve emsal veri kaynağını belirleyin
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 5
Form ve rapor tablolarını hazırlayın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
- 6
Beyanname öncesi çapraz kontrol yapın
İşlem tamamlandığında dayanak belge, sorumlu kişi ve sonuç çalışma kağıdına kaydedilir. Böylece sonraki kontrolde aynı sonuca geri izlenebilir.
Gerekli belgeler ve kayıtlar
Belge seti işletmenin sektörü ve işlem yapısına göre genişleyebilir. Başlangıç kontrolünde aşağıdaki kayıtlar bir belge indeksiyle toplanmalıdır:
- İlişkili kişi listesi
- Sözleşme ve faturalar
- Cari hesap mutabakatları
- Emsal analiz çalışma kağıdı
- Transfer fiyatlandırması formu
- Yıllık rapor dosyası
Elektronik belgelerde asıl dosya, doğrulama kaydı ve muhasebe bağlantısı birlikte saklanır. Dosya adları dönem, belge türü ve sıra numarası içerecek şekilde standartlaştırılır.
Uygulama örneği
Grup şirketleri arasında mal satışı, yönetim hizmeti ve borç işlemi varsa her işlem ayrı sınıflandırılır. Mal için karşılaştırılabilir fiyat, hizmet için maliyet artı, borç için piyasa faiz analizi gibi uygun yöntemler gerekçeleriyle belgelenir.
Örnek genel yöntemi açıklamaktadır. Gerçek uygulamada sözleşme hükümleri, işlem dönemi, belge içeriği ve güncel mevzuat üzerinden yeniden değerlendirme yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız ortaklık payına bakmak
- Finansman işlemlerini unutmak
- Form tutarlarını mizandan farklı yazmak
- Emsal yöntemini gerekçesiz seçmek
- Sözleşme koşullarını fiilî uygulamayla karşılaştırmamak
Dosya kapanış kontrolü
Rapor, beyanname, elektronik liste, muhasebe ve ek belgelerdeki dönem, tutar, VKN, fatura numarası ve açıklamalar birbiriyle uyumlu olmalıdır. Açıklanamayan farklar dosya tamamlanmadan çözülmelidir.
Sık sorulan sorular
Her ilişkili işlem rapora girer mi?
Şirketin statüsü ve mevzuattaki kapsam/limitler doğrultusunda değerlendirilir.
Form ile rapor aynı mıdır?
Hayır. Form beyan eki, rapor ise yöntem ve emsal analizini ayrıntılı belgeler.
Yurt içi işlemler önemsiz midir?
Hayır. Vergisel sonuç ve belgelendirme şartları ayrıca incelenir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Kurumlar Vergisi Kanunu
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Vergisel sonuç; işlem türü, dönem, taraflar, tutar, belge seti ve güncel mevzuata göre değişebilir. Somut işlem için güncel belgeler üzerinden profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.